Barın Han’da bienal ve düşünmek

Aslı Örnek

İstanbul Kültür Sanat Vakfı (İKSV) tarafından bu yıl 17’ncisi düzenlenen İstanbul Bienali basın tanıtımı için salı günü yerli ve yabancı bir küme gazeteci, sanatçı ve küratörle buluşuyoruz. Yüzler gülüyor, yeni eserler kadar yeni fikirlerle tanışacak olmanın verdiği bir coşku var. Biz üç arkadaş Sibel Oral, ben ve Aslı Uluşahin Zeytinburnu Tıbbi Bitkiler Bahçesi’ndeki açılıştan sonra istikametimizi bienal yerlerinden Barın Han olarak belirliyoruz.

Mekana taksiyle ulaşmak istiyoruz lakin taksici bizi malum nedenden beğenmiyor. Biz de vazgeçmiyor, tramvayla Çemberlitaş durağında inip, tramvay görevlisine soruyoruz. Vazifeli bilmiyor fakat çok ilgili, navigasyonla ikinci sokaktan sağa dönmemizi söylüyor. O da ne? Ben birinci gidenler ortasında olduğumuzu düşünürken içerisi ve dışarısı epey kalabalık, yabancı basının ilgisi de büyük. Bu ortada Barın Han’ın atölyesinde blues modüller çalınıyor. Herkes sevinçli. Çabucak bir görevliye 17’sinden itibaren de kümenin müzik yapıp yapmayacağını soruyorum; performansları devam edecek diyor. Ne de olsa müzik ruhun gıdası…

BİENALİN TEMASI YOK MU?

Mekana girip, üç arkadaş kendimiz turlamaya başlıyoruz fakat cins rehberiyle gezmek başka alışılmış. Çabucak isteğimi iletiyorum; genç çeşit rehberimiz Reyhan, (kendisinin birinci tipiymiş lakin işinde çok âlâ, giderseniz onu bulun) güler yüzüyle bizlere kulaklık veriyor, çünkü ortam gürültülü. Reyhan, bağırmayan şık bir kız; kendisini duymamız güç olabilir. Derken başlıyor beş katlı binayı anlatmaya… Lakin öncesinde aklıma bir şey takılıyor; bu yılki bienalde slogan ya da bir tema neden yok?

Reyhan sakin sakin başlıyor anlatmaya; “Evet diyor, bu durum belirsizlik yaratabilir lakin bir şeye isim verebilmemiz için o şeyin başlamış ve bitmiş olması gerekiyor. 17. İstanbul Bienal’inde ise bundan kelam edemiyoruz. Zamansal ve kamusal olarak bir daireye hapsolmadığımız için özgürleşiyoruz. Burada sanatkarları ve yapıtlarını tanıyacağız fakat buradan çıktıktan sonra sokaklara karışıp, kaybolacağız. Pandemi hepimizin hayatında değişikliklere neden oldu, bu bienal bize göremediklerimizi hayal ettirmek istiyor.”

ZEMİN KATTA BAYANLAR SES YÜKSELTİYOR

Sergiyi gezmeye en alt kattan başlıyoruz. Yer kat ‘Hem taban hem zaman’ projesine ayrılmış. Lakin bu mevzu başlığı farklı yerlerde da görülebilecek farklı işlerin ortak başlığı. Küratör Çağla Özbek ve Merve Elveren, Nepal Fotoğraf Kütüphanesi ve Türkiye’den Bayan Yapıtları Kütüphanesi’yle işbirliği yapıyorlar.

Önemli isimleri kendi arşivlerine davet ederek feminizmin bir anlatısını oluşturmaya çalışıyorlar. Daha çok kıyıda köşede kalmış şeylere dayanarak bir bütünlük sağlamayı hedefliyorlar. Dilek Winchester ses, kelamlı tarih, harf inkılabı üzere bahislere değinirken, 19. yüzyıldan kalma Türkçe Ermenice metinlere de yer alıyor. Bu ortada duvarlarda 8 Mart 1995’te Ayşe Tütüncü, Deniz Türkali ve Sumru Ağıryürüyen’in de verdikleri konser fotoğrafları yer alıyor. Yüzler gülüyor, bayan olmanın ve birbirine dayanak olmanın nasıl hoş göründüğüne bakakalıyorum.

BARIN HAN’IN ÖNEMİ

Bir üst kat müzisyenlerinde ilerisinde konuşlandığı atölyede cins rehberimiz Reyhan anlatmaya başlıyor tekrar. Bu sefer Barın Han’ın tarihini öğreniyoruz… Çemberlitaş Cağaloğlu’na bulunan Barın Han, 1800’lerden beri yazmanın ve basının bir merkezi olarak hayatına devam ediyor. Ama 2000 yılındaki turizmleşme sürecinde tarihi dokunun bir kesimi olan buradaki baskı konutları, daha endüstriyel yerlere taşınıyor ve Barın Han da bundan nasibini alarak 19 yıl boyunca boş kalıyor. Son üç yıldır kültür snaat aktifliklerine mesken sahipliği yapan, bu bağımsız sanat alanını yine sanat dünyasına kazandıran kişi ise eşi Necla Barın. Artık bienal, hanın tüm katlarına yayılıyor.

Giriş katında Emin Barın ve öğrencilerinin işleri yer alıyor. Hanın en özel ortamlarından biri Prof. Emin Barın’ın odası… Türk yazı sanatının çağdaş öncüsü sayılan Barın’ın işleri saymakla bitmiyor. Ulusal Eğitim Bakanlığı tarafından madeni paraları yazmakla görevlendirilen Barın, Anıtkabir’de mozole girişinin her iki yanındaki kabartma oyulan Atatürk’ün gençliğe hitabı ile 10’uncu Yıl Nutku’nun yazılarını hazırlayan da kişi. Bienal kapsamında odasına giriyoruz. 29 Aralık 1987’de vefat eden sanatkarın o günden günümüzde kadar dokunulmayan masası hepimizi etkiliyor.

Masada çalışma kalemleri, cetvelleri hatta gözlüğü duruyor. Odayı gezerken bir yazı gözüme çarpıyor, Emin Barın’ın ağzından ‘Gerek İslam aleminde gerekse Batı’nın çağdaş sanatkarları, Arap harflerinden yeni çizgisel tertip çıkararak soyut anlatımın değişik örneklerini yapmaktadır. Fakat bunların hiçbiri yanılgı sanatının klasik sırları ile teknik ve esaslarını bilmedikleri için harflerin anatomisini bozarak okunmaz hale sokmaktadır. Ben klasik kuralları bildiğim için harfleri bozmaya elim varmaz. Fakat onların genel istif ve kompozisyonu üzerinde çalışırım. Onun için yazdığım yazılar çoklukla okunur. Ayrıyeten özgür kreasyon olarak yazdığım yazılarda gerek gördüğüm değişikliği yapabilirim. Benim özelliğim buradan kaynaklanır.’

KATLAR ORTASI KÜLTÜREL YAKLAŞIMLAR

Katlar ortasında gördüğüm farklı ülkelerden, farklı konulara yer verildiği ve gelenleri incelemeye ve düşünmeye sevkettiği… Göçmen sanatçı Peter Schumann’ın Barın Han’daki çarşaf fotoğrafları birlikte gezdiğimiz basının ilgisini çeken işlerden biri oluyor. 1963 yılında eşi Elka Schumann’ın da ortalarında bulunduğu sanatçı, dansçı ve müzisyen arkadaşlarıyla Bread and Puppet Tiyatrosu’nu kuran sanatçı, maske ve dev kuklalarla toplumsal adaletsizliklere dikkat çekerken salgın devreye giriyor. COVID 19 pandemisiyle birlikte otel ve hastanelerden bağışlanan eski çarşaflara büyük ölçekli fotoğraflar yapan Peter Schumann, yakın vakitte ölen dostları ve insanlığın geleceğine dair süregelen telaşlarını çarşaflara yansıtıyor. Tuval yerine çarşaf kullanmasını ileri dönüşüm sayıyor, çarşaf fotoğraflarına hayrana kalıyorum.

İSTEYEN ANKETE KATILIYOR

Bienal kapsamında Açık Radyo’nun kuruluşundan bugüne yaşananları anlatan işler de muhalif işler yapmaya, düşünmeye, üretmeye çalışanların geldiği yeri düşünmek konusunda sağlam bilgiler sunuyor. Bu ortada gezerken Konda Araştırma şirketinin dizayn ettiği odada da dikkat çekiyor. Konda şirketinin bu bienalde yer alma nedeniyse iştirakçilerin toplumdaki toplumsal, siyasal değişiklikleri anlamak… Nicel ve nitel usullerle araştırmalar yapan şirketin öngörüsü toplumdaki kutuplaşmanın nedeninin katı ve değişmez fikirler değil, akışkan bir gündemde gelişen ve ihtilale giren fikirler olduğu istikametinde. Bu bağlamda kendileri bir anket oluşturarak interaktif bir işle iştirak sağlıyorlar. İsteyenler bienalin birçok noktasından bu ankete katılabiliyor.

NAKAMURA YUTA TÜRK MİMARİSİNİ OYUNLA DÜŞÜNDÜRÜYOR

Benim dikkatimi çeken işlerden biri de Nakamura Yuta ve Taut üzerinden tartışmaya açtığı işleri oldu. Nazizmin yükselişiyle birlikte hem Japonya’da hem de Türkiye’de sürgünde yaşayan Yuta, çalışmış Alman modernist mimar Bruno Taut’un hayatını ve mirasını araştırıyor. Türkiye’de pek çok kamu binasının dizaynını yapan Taut’un en bilinen işlerinden biri Mustafa Kemal Atatürk’ün naaşının yerleştirildiği katafalkı tasarlamış olması… Taut’unun mevt tarihi enteresan zira kendisi de Atatürk’ün cenazesinden yalnızca bir ay sonra ölüyor. Nakamura Yuta, Almanya ve Japonya’dan hareketle yola çıkarak bu bienalde varsayımsal bir sorunun peşine düşüyor ve soruyor: ‘Bu katafalk ütopik bir mimari eser olarak görülebilir mi?’

Nakamura, heykelsi yapıtlarla Türkiye’nin çağdaşlaşma sürecini tıpkı yıl Tokyo Camisi’nin açılışı için inşa edilen yeşil tak ve İstanbullu oyuncakçı Dündar’ın oyun bloklarını bir ortaya getiriyor. Enteresan biçimde oyuncakla mimari iç içe geçiyor. Barın Han’ın son katında hem sanal, hem de basılı işler de üreten bir bienal var. Günün sonunda farklı kulvarlarda, farklı işlerin var olmasıyla, muhakkak bir temadan çok her disipline hitap eden üslubuyla handaki işler bana hem gizemli geliyor hem de huzur veriyor.

Related Posts

Yılmaz Erdoğan gençlik yılları ilk kez paylaştı! “Banyosu olmayan evde dört kişi…”

Katıldığı bir programda özel hayatıyla ilgili açıklamalarda bulunan ünlü yönetmen, senarist ve oyuncu Yılmaz Erdoğan, gençlik yıllarına ait çok …

Demet Özdemir-Oğuzhan Koç çiftinden yeni paylaşım

Magazin dünyasının iki ünlü ismi Oğuzhan Koç ile Demet Özdemir, iki yıllık beraberliklerini 28 Ağustos 2022 tarihinde evlilikle taçlandırmıştı …

IQ testi için optik İllüzyon: Bilinmeyen tavşanı 5 saniyede ormandaki avcıdan evvel bulabilir misin?

Optik bir illüzyon, bir objenin yahut insanların yahut bir şeyleri algılama halimize meydan okuyan bir çizimin derinden büyüleyici, akıllara …

Sıkça ‘şey’ diyorsanız Alzheimer olabilirsiniz

Nöroloji Uzmanı Dr. Yaşar Alpaslan, Alzheimer hastalığının belirtileri hakkında açıklamalarda bulundu. Tüm hastalıklarda olduğu üzere, Alzheimer …

Şebnem Bozoklu, ‘Prestij Meselesi’nde

Şarkıcı, oyuncu ve yönetmen Mahsun Kırmızıgül’ün aylardır hummalı bir çalışma yürüttüğü yeni filmi Prestij Meselesi’nin kadrosuna katılan son …

Tanıtımı ses getirdi

2007 yılında vefat eden Barış Akarsu’nun hayatının anlatıldığı projede, şarkıcıya hayat veren Şaşmaz’ın yeni imajı izleyiciden tam not aldı …

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.